بالتعاون معwww.kalyndagroup.comKalynda Teknoloji Havacılık ve Turizm Ltd. Şti.
Kكاليندامدينة أثرية
Tarihi Yerler·Dalaman

Kalynda Antik Kenti — Dalaman'ın 2500 Yıllık Sınır Şehri

Dalaman Şerefler Mahallesi'ndeki Asar Tepe'de yer alan Kalynda Antik Kenti; Karia ile Lykia'nın sınırında, Salamis Deniz Savaşı'ndan Ptolemaios arşivlerine, Rodos egemenliğinden Lykia Birliği'ne uzanan 2500 yıllık tarihi, kazı bulguları ve ziyaret bilgileri. Akademik kaynaklı derinlemesine rehber.

Muğla Guide Editörü Güncelleme: 2026-04-18 Şerefler Mahallesi, Dalaman
Kalynda Kalinda Calynda Dalaman antik kent Şerefler Asar Tepe Karia Lykia Kaunos

Kalynda Antik Kenti — Dalaman

Kalynda (Antik Yunanca: Κάλυνδα; Latince: Calynda; Türkçe yerleşik kullanım: Kalinda), Muğla ili Dalaman ilçesi Şerefler Mahallesi sınırları içindeki Asar Tepe üzerinde yer alan antik kenttir. Karia ile Lykia'nın siyasi sınırında konumlandığı için tarihsel kayıtlarda bazen Karyalı, bazen Likyalı bir kent olarak geçer. Arkaik dönemden Geç Antik Çağ'a uzanan en az 1200 yıllık sürekli bir yerleşim tarihine sahiptir. 2022 sonundan bu yana Fethiye Müze Müdürlüğü başkanlığında bilimsel kazılarla gün yüzüne çıkarılmaktadır.12

Hızlı Bilgi

  • Konum: Dalaman ilçe merkezinin yaklaşık 3–4 km doğusunda, Şerefler Mahallesi'nin kuzey–kuzeydoğusundaki Asar Tepe üzerinde.23
  • Dönem: Arkaik (MÖ 7.–6. yy) → Roma İmparatorluk Dönemi → Geç Antik (MS 5. yy) sürekliliği.14
  • Antik bölge: Karia ile Lykia arasında sınır. Strabon'da Karia, Ptolemaios'ta Lykia olarak geçer.567
  • Ana tanrı: Artemis (sikkelerde ve yeni yazıt bulgularında yoğun iz).89
  • Aktif kazı: 2022 sonu – devam ediyor. Bilimsel danışman Prof. Dr. Fatih Onur (Akdeniz Üniv.).210
  • Giriş: Ücretsiz, serbest ziyaret.11
  • Yakınındaki antik kentler: Kaunos (Dalyan), Lydai (Kapıdağ Yarımadası), Hippokome (Çöğmen), Daidala (İnlice), Lyrnai–Oktapolis (Karacaören).1213

İçindekiler

  1. Konum, Ulaşım ve Ziyaret
  2. Kentin Kısa Öyküsü
  3. İsim ve Etimoloji
  4. Antik Yazarlarda Kalynda
  5. Tarihsel Dönemler
  6. Asar Tepe: Arkeolojik Saha
  7. Kazılar (2022–Günümüz) ve Buluntular
  8. Sikkeler ve Nümismatik
  9. Kipranda ve Artemis Kültü
  10. Modern Keşif Tarihi
  11. Lokalizasyon Tartışması
  12. Dalaman'da Yakın Çevre
  13. Kaynakça

Konum, Ulaşım ve Ziyaret {#konum-ulasim-ve-ziyaret}

Kalynda kalıntıları, Dalaman–Fethiye karayolundan Şerefler Mahallesi sapağına girilerek, köyün ortaokulunun yaklaşık 200 metre yukarısındaki tepeye çıkılarak ziyaret edilebilir. Sapaktan tepeye kadar yaklaşık 1 km'lik bir köy yolu izlenir.1415

Ziyaret ücretsizdir ve alan resmi bir örenyeri olarak çevrelenmemiştir; kazı dönemlerinde ekibin çalışmasına saygı göstermek ve kazı alanlarına girmemek önemlidir.114

Sürüş bilgisi:

  • Dalaman merkez → Şerefler sapağı: yaklaşık 2 km, Atatürk Caddesi üzerinden.11
  • Sapak → Kalıntılar: yaklaşık 1 km stabilize/dar köy yolu.
  • Park yeri köy meydanı / okul çevresi.

Ziyaret için ipuçları:

  • Yaz aylarında tepe çıplak ve gölgesizdir — sabah erken veya geç ikindi tercih edilmelidir.
  • Yılan ve çalı tehlikesine karşı uzun pantolon, kapalı ayakkabı önerilir.
  • Şerefler köyü için fotoğraflanmaya değer kaya mezarları da çevrede bulunmaktadır.13

Patara Yol Anıtı'nda (MS 46 yılı, Stadiasmus Patarensis) kent için üç yol bağlantısı kayıtlıdır: Telmessos'tan Kalynda'ya 184 stadia (≈ 34 km), Kalynda'dan Oktapolis'in Lyrnai'ına 96 stadia (≈ 18 km) ve Kaunos bağlantısı.1617 Bu antik rota, bugünkü Dalaman–Fethiye karayolunun büyük ölçüde izini takip eder.18

Kentin Kısa Öyküsü {#kentin-kisa-oykusu}

Kalynda, Karia'nın doğu ucunda, Lykia'nın batı sınırında kurulmuş bir kenttir. En erken yerleşim izleri Arkaik döneme, olasılıkla MÖ 7.–6. yüzyıllara kadar iner.14 Geç Tunç Çağı için bir ihtimal, IV. Tuthalya'nın Yalburt yazıtında geçen (Kuwa)kuwaluwa(n)ta yer adının Kalinda ile özdeşleştirilmesi önerisidir.2

MÖ 480'de Salamis Deniz Savaşı'nda Kalynda, Halikarnassos kraliçesi Artemisia I'in donanmasında bir gemi ve kralı Damasithymos ile birlikte Pers tarafında yer aldı. Herodotos, bu geminin Artemisia tarafından —kasten ya da tesadüfen— batırıldığını kaydeder.1920

Klasik dönemde Atina Deniz Birliği'nin (Delos Birliği) üyesiydi; Attika tribüt listelerinde bir talent vergiyle görünür.3

Helenistik dönemde kent, Ptolemaios Krallığı'nın kontrolüne girdi. Ptolemaios II Philadelphos'un maliye bakanının sekreteri Kaunoslu Zenon'un arşivinde (MÖ 3. yy), Kalynda, Kaunos ve İskenderiye arasındaki yoğun yazışma ağı belgelenmiştir. Kalynda topraklarında bir Ptolemaios garnizonu bulunduğu ve Kipranda adlı bir yerde her yıl büyük ihtimalle Artemis'e adanmış bir festival düzenlendiği kaydedilmiştir.221

Kent MÖ 188'de en geç Rodos'a, MÖ 168–164 arasında Kaunos'a, sonra tekrar Rodos'a bağlandı. Polybios (31.5), Kalynda'nın Kaunos'a karşı ayaklanıp önce Knidos'tan, sonra Rodos'tan yardım istediğini ve Roma Senatosu'nun kenti Rodoslulara verdiğini anlatır.222

MÖ 1. yüzyılın başlarında yeniden bağımsızlaşan kent bu kez yüzünü Lykia Birliği'ne çevirdi. MS 43'te kurulan Lykia eyaletinin bir parçası oldu.2 MS 141 depreminden sonra Rhodiapolisli hayırsever Opramoas'ın yardım sağladığı Likya kentleri arasında Kalynda da anılır.232

Geç Antik Dönem'de Kalynda bir piskoposluk merkeziydi: MS 458'de Kalynda piskoposu Leontios, Likya piskoposlarının İmparator I. Leo'ya yazdığı mektupta imza atmıştır.247

İsim ve Etimoloji {#isim-ve-etimoloji}

Antik kaynaklarda kentin ismi farklı biçimlerde karşımıza çıkar:

KaynakForm
Herodotos, Strabon, PolybiosΚάλυνδα (Kalynda)
PtolemaiosΚάλινδα (Kalinda)
Stephanos ByzantiosΚάλυνδα / Κάρυνδα (alternatif)
Plinius (NH 5.28)Calydna
Latin genelCalynda

Kaynak referansları: Herodotos,25 Strabon,5 Polybios,22 Ptolemaios,6 Stephanos Byzantios,7 Plinius.26

İsmin Luvi veya Karya dil tabakasından geldiği ve Hellenceye sonradan uyarlandığı kabul edilir.14 Akdeniz Üniversitesi kazı ekibi, Türkçe yayınlarda halkın telaffuz kolaylığı açısından — Likya, Frigya, Bitinya benzeri örnekte olduğu gibi — "Kalinda" biçimini, bilimsel transliterasyonlarda (Erasmus sistemine göre) "Kalynda" biçimini tercih etmektedir.2

Dikkat: Kalynda; Kos yakınındaki Kalydna / Kalymnos adası, Bodrum yarımadasındaki Karyanda, Üzümlü/Fethiye'deki Kadyanda ile karıştırılmamalıdır. Bunlar coğrafi ve tarihi olarak farklı merkezlerdir.2624

Antik Yazarlarda Kalynda {#antik-yazarlarda-kalynda}

Kalynda'yı zikreden birincil antik kaynaklar çok geniş bir coğrafyaya ve zaman dilimine yayılır.

Herodotos (MÖ 5. yy, Halikarnassos)

Historiai 1.172 — Kaunosluların kendi atalarının tanrılarına dönmeye karar verişini anlatırken, silahlanıp Kalyndalıların sınırlarına kadar mızraklarıyla havayı döverek yabancı tanrıları kovduklarını söyler. Bu pasaj, Kalynda'nın Kaunos ile doğrudan sınır komşusu olduğunu kanıtlar.25

Historiai 7.99 — Artemisia I Karia'nın sağladığı beş geminin Halikarnassos, Kos, Nisyros ve Kalyndos'tan oluştuğunu; bu gemilerin tüm Pers donanmasında Sidonlulardan sonra en iyi itibara sahip birlik olduğunu belirtir.2027

Historiai 8.87–88 — Salamis Deniz Savaşı (MÖ 480): Artemisia'nın gemisi bir Atinalı geminin peşine takılınca kaçamamış, dost bir Kalynda gemisine —üstelik Kalynda kralı Damasithymos'un gemisine— tam hızla çarparak batırmıştır. Damasithymos ve tüm mürettebat ölmüş; olay Xerxes tarafından kıyıdan izlenmiş ve "erkeklerim kadın, kadınlarım erkek oldu" sözlerinin söylenmesine vesile olmuştur.201928

Strabon (MÖ 1. yy / MS 1. yy)

Geographia 14.2.2 — Daedala'dan batıya doğru, sırasıyla: iyi limanlara sahip Glaukos Körfezi, Artemision burnu ve tapınağı, Leto'nun kutsal alanı, ve denizden 60 stadia (≈ 11 km) içerde Kalynda kenti; sonra Kaunos ve derin Kalbis ırmağı; ikisinin arasında Pisilis yer alır.529

Polybios (MÖ 2. yy)

Historiai 31.5 — Kalynda'nın Kaunos'a karşı ayaklandığını, Kaunosluların kenti kuşattığını, Kalyndalıların önce Knidos'tan yardım istediğini, sonra Rodos'a başvurup kendilerini Rodosluların himayesine verdiğini, Roma Senatosu'nun sahipliği Rodos'a garanti ettiğini anlatır.22

Ptolemaios

Geographia 5.3 — Kalynda'yı Lykia içinde konumlandırır; Strabon ise Karia'ya yerleştirir.626

Stephanos Byzantios (MS 6. yy)

Ethnika sözlüğünde Kalynda'yı Karia kentleri arasında zikreder ve Karynda alternatif biçimini kaydeder.7

Plinius

Naturalis Historia 5.28 — "Flumen Axon, Oppidum Calynda" — Kalynda'nın Axon ırmağının batısına düştüğünü ima eder.26

Quintus Smyrnaeus

Posthomerica 8.81–83 — Karya ve Likya sınırında, Lindos (olasılıkla Dalaman Çayı/İndos) ırmağının denize döküldüğü yerde bir doğum anlatısı geçer.10

Tarihsel Dönemler {#tarihsel-donemler}

Tunç Çağı olasılığı

MÖ 13. yüzyılda Hitit kralı IV. Tuthalya'nın seferlerini kayda alan Yalburt yazıtındaki (Kuwa)kuwaluwa(n)ta yer adının Kalinda olabileceği önerilmiştir. Kesin değildir ama Batı Anadolu'nun bu kesimi için Geç Tunç Çağı bağlantısına ışık tutar.2

Arkaik ve Klasik Dönem (MÖ 7.–5. yy)

Asar Tepe'deki en erken sur izleri Arkaik döneme iner.4 Kent muhtemelen MÖ 6. yüzyılda Kaunos gibi Lydia Krallığı'nın egemenliğinde kaldı ve MÖ 546 civarında Kyros'un komutanı Harpagos'un Karia-Likya seferinde Pers hâkimiyetine girdi.2

MÖ 480 – Salamis: Damasithymos ve Kalyndalı gemi Xerxes'in donanmasında savaşa katılır; Artemisia'nın hamlesiyle batar.20 Bu hadise, kentin en azından bir limanının veya yakın deniz erişiminin olduğunu düşündürür.26

MÖ 5. yy: Kent, Atina Deniz Birliği'nin üyesi olarak tribüt listesinde bir talent ile yer alır. Bu, Pers sonrası dönemde Atina yörüngesine geçtiğini gösterir.3

Helenistik Dönem (MÖ 4.–2. yy)

Büyük İskender'in doğu seferinin ardından Kalynda, önce Ptolemaios Krallığı'nın kontrolüne girdi. Zenon arşivi (MÖ 3. yy, Mısır Philadelphia) bu dönemin en zengin belgelerini içerir:

  • Kaunos'lu Zenon, Ptolemaios II Philadelphos'un maliye bakanı Apollonios'un özel sekreteriydi. MÖ 261–229 arası yaklaşık 2000 papirüs onun arşivini oluşturur.2130
  • Kalynda, Kaunos ve İskenderiye arasında düzenli bir yazışma ve ticaret ağı tespit edilmiştir.2
  • Kent topraklarında konuşlandırılmış bir Ptolemaios garnizonu vardı.2
  • Kalynda'nın sınırları içinde Kipranda adlı bir yerde yıllık bir festival düzenleniyordu — muhtemelen Artemis onuruna.2

Bu dönemin arkeolojik kanıtı olarak Asar Tepe kazısında çok sayıda Rodos ve Knidos kökenli mühürlü amphora kulpu ve Rodos üretimi yağ kandili bulunmuştur.3132

Rodos–Kaunos çekişmesi:

  • MÖ 188 civarı: Rodos'a bağlı.
  • MÖ 188–168: Kaunos'un bir demos'u (kent parçası) olarak yönetildi; Kaunos'tan gelen bir yazıtta "Kalyndeús" etnikon'u bu ilişkiyi belgeliyor.17
  • MÖ 164: Kaunos'a karşı ayaklanma. Knidos yardımı yetersiz kalınca Rodos'a başvurular; Rodos kuşatmayı kaldırır ve kenti kontrol altına alır, Roma Senatosu'nun onayıyla.22
  • MÖ ~200: Delphoi'nin theoroi (kutsal elçileri) bağımsız Kalynda'yı ziyaret etmiştir — bu, kentin kısa dönemlerde de olsa polis statüsünü koruyabildiğini gösterir.3

Roma ve Lykia Birliği Dönemi (MÖ 1. yy – MS 3. yy)

MÖ 1. yüzyılın başlarında Kalynda bu kez Lykia Birliği'ne katılır. MS 43'te kurulan Lykia eyaletinin parçası olur.2

Stadiasmus Patarensis (MS 46) anıtında kent üç yol bağlantısıyla anılır:

  • Telmessos → Kalynda: 184 stadia
  • Kalynda → Lyrnai (Oktapolis): 96 stadia
  • Kalynda ↔ Kaunos bağlantısı

Referans: Stadiasmus Patarensis B9 ve B20 bölümleri;1617 kentin Lykia Birliği'nin batı ucunu Karia'ya bağlayan kritik kavşak noktası olduğu bu metin sayesinde kesinleşmiştir.

MS 141 depremi ve Opramoas: Bu büyük Lykia depreminden sonra Rhodiapolisli hayırsever Opramoas, yıkılan 30'dan fazla Lykia kentine yardım gönderdi. Kalynda bu alıcılar arasındaydı. Opramoas'ın mezar anıtındaki yazıt (TAM II 905) MS 141 tarihlemesini doğrular.2333

Geç Antik ve Bizans Dönemi (MS 4.–7. yy)

Kent, MS 458'de Kalynda piskoposu Leontios'un İmparator I. Leo'ya yazılan mektupta imzası ile belgelenir; bu, Kalynda'nın Lykia metropolisi Myra'ya bağlı bir suffragan piskoposluk olduğunu gösterir.247

Daha sonraki dönemde Kalynda muhtemelen Kaunos'a bağlı bir kilise merkezine dönüştü ve bağımsız ismini yitirdi.2 Asar Tepe'de Selçuklu ve Beylikler dönemine ait seramik buluntuları, bölgenin aktif yerleşim olarak kullanımının İslami döneme kadar sürdüğünü göstermektedir.4

Asar Tepe: Arkeolojik Saha {#asar-tepe-arkeolojik-saha}

Asar Tepe, Dalaman Ovası'na hâkim konumda, orta yükseklikte kayalık bir tepedir. Saha, George E. Bean'in 1946 ve 1950 ziyaretlerinden bu yana sistematik biçimde tanımlanmıştır.34

Ana görülür öğeler:

  • Çevre surları: Kaba poligonal örgü, yer yer Ortaçağ duvarıyla kapatılmış. Stil değişkenliği, bazı kesimlerin erken Helenistik döneme ait olduğunu gösterir.3
  • Kuzey kulesi: İki odalı, düzenli Helenistik ashlar örgü, kuzey yüzünde kapı. Ayrıca sur hattında iki–üç ilave kule.3
  • Yapı temelleri: Tüm alanı kaplayan kesilmiş ve ham blok yığınları; pek çok yerde ev temelleri seçilebilir.
  • Roma yapıları belirgin şekilde yok: Bu boşluk, kentin Roma İmparatorluk Dönemi'nde siyasi önemini büyük ölçüde yitirdiği bilgisiyle örtüşür.3
  • Apsisli bir yapı: Büyük olasılıkla küçük bir Bizans kilisesi; yakınında Ptolemaios dönemine ait kutsal alan izleri bulundu.9
  • Kaya mezarları: Tepede ve çevresinde farklı dönemlere ait mezar yapıları.13

Kazılar (2022–Günümüz) ve Buluntular {#kazilar-ve-buluntular}

Kazı yönetimi ve ekip

Kalynda Kurtarma Kazısı 2022 sonunda başlatıldı. Resmî yapı:210

  • Kazı Başkanlığı: Muğla Fethiye Müze Müdürlüğü, Deniz Ongun.
  • Destek: Muğla Valiliği YİKOB, Dalaman Belediyesi.
  • Bilimsel Danışman: Prof. Dr. Fatih Onur (Akdeniz Üniversitesi, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri).
  • Kazı Alan Koordinatörü: Doç. Dr. Mustafa Koçak (Antalya Bilim Üniversitesi).
  • Diğer ekip üyeleri: Doç. Dr. Erkan Dündar (arkeolog), Aygün Şerment, Hilal Kılıçay, Mertcan Öntürk (klasik filolog / epigrafist), Damla Yurdasiper (restoratör), Veli Karaca, Senem Kababulut, İsmail Yurt.

Kazının halk erişimli sosyal medya adresi: Instagram: @kalindakazisi.

Tarihleme çerçevesi

Kentin alt kotlarında yapılan sondajlarda MÖ 7.–6. yüzyıla kadar geri giden tabakalar tespit edilmiştir. Roma ve Geç Hristiyan dönemlerine kadar kesintisiz yerleşim vardır; Selçuklu ve Beylikler dönemi seramiği de ele geçmiştir. Kazı alan sorumlusu arkeolog Aygün Şerment bu bilgileri Anadolu Ajansı'na verdiği röportajda doğrulamıştır.4

Amphora mühürleri (Dündar 2023)

2022–2023 sezonlarında 26 amphora mührü kataloglanmıştır.31

  • 20 adet: Rodos kökenli
  • 5 adet: Knidos kökenli
  • 1 adet: tanımsız
  • Tarihleme: yaklaşık %85'i MÖ 3. yüzyıl

Bu, kısa bir kazı sürecine oranla yüksek bir sayıdır ve kentin Helenistik dönemde aktif bir ticaret ağında olduğunu, özellikle Ptolemaios idaresiyle ve Rodos ile yoğun ilişki sürdürdüğünü destekler.31

Yağ kandilleri (Gerçek 2024)

Aynı kazı sezonlarından MÖ 3. yüzyıl Rodos üretimi yağ kandilleri yayımlanmıştır. Hem amphora mühürleri hem de kandiller, Rodos'un Helenistik deniz ticaretinin Kalynda'ya ulaştığını ve kentin Lykia ile Karia arasında geçiş rolü üstlendiğini kanıtlar.32

Arsinoe II Philadelphos adak yazıtı (Öntürk 2025)

Aralık 2022 – Mayıs 2024 arası çalışmalarda apsisli yapının yakınında bulunan parça, Ptolemaios kraliçesi II. Arsinoe Philadelphos'a adanmış bir adak yazıtı olarak çözümlenmiştir. Bu:9

  • Kalynda'da Arsinoe kültünün varlığını kanıtlayan ilk yazıtsal kanıt.
  • Asar Tepe ile Kalynda özdeşleştirmesini destekleyen önemli bir epigrafik bulgu.
  • Helenistik dönemde Ptolemaios hanedan kültü ağının Kalynda'ya uzandığını gösteren bir belge.

Yazıt, tepedeki apsisli (muhtemelen Bizans kilisesi olarak kullanılmış) yapının daha erken bir kutsal alanın üzerine inşa edildiğine işaret etmektedir.9

Sikke buluntuları (Tatar, yayınlanacak)

Kurtarma kazılarında ele geçen sikkeler Ömer Tatar tarafından ayrı bir monografide yayımlanacaktır. Dikkat çekici bir nokta: Kazı alanından hiç yerel Kalynda sikkesi çıkmamıştır — bu, kentin nümismatik üretiminin kronolojisi üzerine yeni sorular açmaktadır.8

Diğer küçük buluntular

Kazılarda Helenistik döneme ait pişmiş toprak figürinler, seramik parçaları ve metal buluntular belgelenmiştir. Ayrıca Selçuklu ve Beylikler dönemi seramikleri, yerleşimin İslami dönemde de sürdüğünü gösterir.4

Sikkeler ve Nümismatik {#sikkeler-ve-numismatik}

Kalynda sikkeleri hakkında en güncel akademik değerlendirme Ömer Tatar'ın 2025 tarihli Gephyra 29 makalesidir.8

Temel bulgular:

  • Kent, muhtemelen MÖ 1. yüzyılın ilk çeyreğinde kendi kent sikkesini basmaya başladı.
  • Üç ayrı bronz seri tespit edilmiştir.
  • Daha önce Kalynda'ya atfedilen bazı gümüş sikkelerin darp yeri tartışmalıdır.
  • Bronz sikkelerin çoğunluğu Artemis ve ona ait sembolleri (geyik protomu, meşale) betimler. Bu, kentin ana tanrıçasının Artemis olduğunu kuvvetle destekler.
  • İkonografi, Karya ve Likya kentleri — özellikle Lykia Birliği — ile büyük benzerlik gösterir; bu da Kalynda'nın Rodos tahakkümünden çıktıktan sonra Likya'ya siyasi yakınlaşmasının bir ifadesi olarak okunabilir.8

Önceki nümismatik literatür:

  • B. V. Head, Historia Numorum (1887) — Artemis/geyik ve Artemis/meşale serilerini MÖ 2.–1. yy'a tarihler.8
  • H. A. Troxell, The Coinage of the Lycian League (1982) — Lykia Birliği ikonografisi ile karşılaştırma.8
  • R. H. J. Ashton (çeşitli) — Rodos ve Karia–Likya bronzlarının başlangıcı üzerine.8

Önemli düzeltme: Turizm ve popüler tarih yayınlarında sık rastlanan "Kalynda sikkelerinde Zeus başı ve kartal betimi vardır" iddiası güncel akademik veriyle örtüşmemektedir. Asıl baskın ikonografi Artemis ve avcılık sembolleridir.8

Dijital koleksiyonlar:

  • British Museum Online Collection: "Calynda" sorgusu.35
  • Nomisma.org coinage ID: calynda.3

Kipranda ve Artemis Kültü {#kipranda-ve-artemis-kultu}

Kalynda'nın dinsel yaşamının en önemli tek ipucu, Zenon arşivinde geçen Kipranda yer adıdır. Bu yer, Kalynda topraklarında her yıl büyük olasılıkla Artemis onuruna bir festival düzenleniyordu.2

Kipranda'nın kesin konumu henüz tespit edilememiştir; büyük ihtimalle kent merkezinin dışında, bir köy veya kutsal alandır. Kazı ekibi, Asar Tepe çevresindeki topografik incelemelerle bu merkezi aramaktadır.2

Artemis kültünün gücünü destekleyen üç bağımsız delil:

  1. Sikkeler — bronz serilerin çoğunluğunda Artemis ve sembolleri baskın.8
  2. Amphoralar ve kandiller — Rodos Artemisia / Hekatesia gibi festival ekonomisiyle uyumlu ithalat profili.3132
  3. Epigrafi — Ptolemaios hanedan kültünün Arsinoe Philadelphos formu Artemis kültüyle sıklıkla iç içe geçer.9

Strabon'un Kalynda'yı anlatırken hemen önüne yerleştirdiği Artemision burnu ve tapınağı ile Leto'nun kutsal alanı5 coğrafi olarak bugünkü Kapıdağ Yarımadası — Göcek Körfezi kıyılarına denk gelir. Bu, Kalynda'nın bulunduğu antik dinsel peyzajın Artemis–Leto eksenli olduğunu doğrular.

Modern Keşif Tarihi {#modern-kesif-tarihi}

Kalynda'nın modern zamanda tekrar tanımlanması neredeyse iki yüzyıllık bir süreçtir:

YılAraştırmacıKatkı
1838–40Charles Fellows (İngiliz)Bölgeye ilk ziyaret; Kalynda'yı İnlice Asarı'na yerleştirdi.2
1840–41Richard Hoskyn (Britanyalı deniz subayı)Dalaman'da Kalynda'yı aradı, bulamadı.2
1844Ludwig Ross (Alman arkeolog)Dalaman'ın kuzeydoğusundaki kaleyi köy halkından duyarak Kalinda olabileceğini yazdı.2
1847Spratt & Forbes (İngiliz)Kadyanda ile özdeşleştirmeyi denedi.2
1877Collignon & Duchesne (Fransız)Kalynda için İnhisar önerisi.2
1895William Arkwright (İngiliz)Gilbert Davies'in notlarını yayımladı, Asar Tepe = Kalinda ilk modern özdeşleştirmesi.2
1900Georges Cousin (Fransız)Ula Karaböğürtlen önerisi.2
1946, 1950George E. Bean (İngiliz)Asar Tepe'yi ziyaret etti, kalıntıların Kalynda'ya ait olduğuna kanaat getirdi.34
1969Paavo Roos (İsveçli)Topografik notlar.2
1999Hans Lohmann (Alman)"Zwischen Kaunos und Telmessos" — detaylı saha tanımı.36
2003Werner Tietz (Alman)Der Golf von Fethiye — tüm antik kaynakları ve yazıtları değerlendiren referans monografi.37
2014Sencer Şahin (Türk)Stadiasmus Patarensis — Kalynda için İnlice Asarı önerisini tekrar gündeme getirdi.17
2019–21Fatih Onur başkanlığında yüzey araştırmasıBölge yolları ve yeni Lykia yazıtları.18
2022–günümüzFethiye Müzesi + Akdeniz Üniv. kazı ekibiSistematik bilimsel kazı başladı.210

Lokalizasyon Tartışması {#lokalizasyon-tartismasi}

Asar Tepe = Kalynda eşitliği bilim dünyasında büyük ölçüde kabul görmekle birlikte, henüz kesin bir epigrafik kanıt (örneğin "Kalyndalı demos" yazan yerel bir yazıt) bulunmamıştır. Bu nedenle alternatif öneriler literatürde yer almaya devam eder.2

Önerilen konumlar:

  1. Şerefler / Asar Tepe (Dalaman) — Ross (1844), Arkwright (1895), Bean (1946–50), Roos (1969), Lohmann (1999), Tietz (2003), Onur ve güncel kazı ekibi (2022–). Baskın görüş.2
  2. İnlice Asarı — Fellows (1841), Şahin (2014).17
  3. İnhisar — Collignon & Duchesne (1877).2
  4. Ula / Karaböğürtlen — Cousin (1900).2
  5. Kadyanda ile özdeşleştirme — Spratt & Forbes (1847) — bugün reddedilmiştir.2

Şahin'in İnlice Asarı önerisine karşı B. Karabulut (2019) ve F. Onur & Ş. R. Tekoğlu (2020, Gephyra 19) karşı argüman geliştirmiştir.18

2025'te bulunan Arsinoe II Philadelphos yazıtı Asar Tepe'nin en azından bir Ptolemaios kült alanı olduğunu kanıtladığı için, Kalynda özdeşleştirmesini güçlendiren en yeni epigrafik destek olmuştur.9

Dalaman'da Yakın Çevre {#dalamanda-yakin-cevre}

Kalynda, Dalaman'ın tarihi rotasının merkezinde yer alır. Aynı gezi programında değerlendirilebilecek yakın antik merkezler:

  • Kaunos Antik Kenti (Dalyan) — Kral mezarları, tiyatro, agora; Kalynda'nın en büyük rakibi ve zaman zaman efendisi olan deniz limanı kenti.38
  • Kapıdağ Yarımadası — Lydai Antik Kenti — Karya ve Likya dönemlerine ait kalıntılar.13
  • Hippokome (Çöğmen Köyü, İt Asarı mevkii) — Kaya mezarları ve Roma–Bizans kalıntıları.13
  • Daidala / İnlice Asarı — Patara Yol Anıtı'nda ismi geçen bir diğer sınır yerleşimi.18
  • Lyrnai–Oktapolis (Karacaören, Kayadibi civarı) — Kalynda'dan 96 stadia (≈ 18 km) içeride.16
  • Kleopatra Hamamı — Sultaniye kaplıcaları civarı.11
  • Dalaman Tren Garı — 20. yüzyıl başı endüstriyel miras.11

Önerilen günübirlik rota: Şerefler / Kalynda → Hippokome → Kapıdağ Lydai → Kaunos.

Kaynakça {#kaynakca}

Bu kaynakça, her başlık altında birincil (orijinal) kaynağı ön plana alır; modern dijital erişim ve aggregator siteler yalnızca "açık erişim" bilgisi olarak eklenir. Her antik metin için varsa kritik baskı (Oxford Classical Texts, Teubner, Budé, CFHB), modern Loeb / Belles Lettres çevirisi ve açık erişim bağlantısı ayrıca gösterilmiştir.

A. Antik birincil edebî kaynaklar

Herodotos, Historiai 1.172 (Kaunos-Kalynda sınırı); 7.99 (Artemisia'nın kuvvetleri); 8.87–88 (Salamis'te Damasithymos).

  • Kritik baskı (Yunanca): Hude, C. (ed.) 1927. Herodoti Historiae (3rd ed., 2 vols., Oxford Classical Texts). Oxford: Clarendon Press.
  • Güncel alternatif: Rosén, H. B. (ed.) 1987–1997. Herodoti Historiae (2 vols., Bibliotheca Teubneriana). Stuttgart: Teubner.
  • Loeb çevirisi: Godley, A. D. (trans.) 1920–1925. Herodotus (4 vols., Loeb Classical Library 117–120). Cambridge, MA: Harvard University Press.
  • Türkçe: Ökmen, M. (çev.) 2002. Herodot Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Açık erişim: https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126; https://www.loebclassics.com/view/LCL117/1920/volume.xml

Strabon, Geographia 14.2.2 (Kalynda'nın Glaukos Körfezi ile Kaunos arasında konumu).

Polybios, Historiai 31.5 (eski numaralandırmada 31.17; Kalynda'nın Kaunos'a isyanı ve Rodos himayesi).

  • Kritik baskı: Büttner-Wobst, T. (ed.) 1889–1905. Polybii Historiae (5 vols., Teubner). Leipzig. Yeniden baskı 1993.
  • Loeb: Paton, W. R. (trans.) 1922–1927. Polybius: The Histories (6 vols., Loeb Classical Library 128, 137, 138, 159, 160, 161). Revize eden Walbank, F. W. & Habicht, C. 2010–2012.
  • Türkçe: Özaktürk, F. G. & Vardar, G. (çev.) 2022. Polybios, Tarih. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  • Açık erişim: LacusCurtius https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/31*.html

Gaius Plinius Secundus (Yaşlı Plinius), Naturalis Historia 5.28 ("Flumen Axon, Oppidum Calynda").

  • Kritik baskı: Mayhoff, C. (ed.) 1892–1909. C. Plini Secundi Naturalis Historiae libri XXXVII (5 vols., Teubner). Leipzig. Tekrar basım 1967–1970.
  • Yeni kritik: Schilling, R. vd. (edd.) 1947–. Pline l'Ancien: Histoire Naturelle (Budé). Paris: Les Belles Lettres.
  • Loeb: Rackham, H., Jones, W. H. S., Eichholz, D. E. (trans.) 1938–1962. Pliny: Natural History (10 vols., Loeb 330–419).
  • Açık erişim: Perseus https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0137

Klaudios Ptolemaios, Geographia 5.3 (Kalynda'yı Lykia'ya yerleştirir).

  • Modern kritik baskı: Stückelberger, A. & Grasshoff, G. (edd.) 2006. Klaudios Ptolemaios. Handbuch der Geographie (2 vols. + ek CD-ROM). Basel: Schwabe.
  • Eski baskı: Müller, K. & Fischer, C. T. (edd.) 1883–1901. Claudii Ptolemaei Geographia (Bibliotheca Scriptorum Graecorum). Paris: Firmin Didot.

Stephanos Byzantios, Ethnika, s.v. Κάλυνδα (Karia); ayrıca alternatif form Κάρυνδα.

  • Modern kritik baskı: Billerbeck, M., Zubler, C., Neumann-Hartmann, A. vd. (edd.) 2006–2017. Stephani Byzantii Ethnica (5 vols., Corpus Fontium Historiae Byzantinae 43/1–5). Berlin: De Gruyter.
  • Eski kritik baskı: Meineke, A. (ed.) 1849. Stephani Byzantii Ethnicorum quae supersunt. Berlin: Reimer. (Açık erişim: archive.org, Google Books)

Quintus Smyrnaeus, Posthomerica 8.81–83 (Karya-Likya sınırında Lindos ırmağı anlatısı).

  • Kritik baskı: Vian, F. (ed.) 1963–1969. Quintus de Smyrne: La Suite d'Homère (3 vols., Budé). Paris: Les Belles Lettres.
  • Loeb: James, A. (trans.) 2004. Quintus of Smyrna: The Trojan Epic, Posthomerica. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

B. Antik birincil epigrafik kaynaklar

Stadiasmus Patarensis (Patara Yol Anıtı, MS 46).

  • Keşif: 1993, Patara (Antalya Müzesi bahçesi).
  • İlk kritik baskı: Şahin, S. & Adak, M. 2007. Stadiasmus Patarensis: Itinera Romana Provinciae Lyciae (Monographien zu Gephyra 1). İstanbul: Ege Yayınları.
  • Türkçe genişletilmiş baskı: Şahin, S. 2014. Stadiasmus Patarensis. Itinera Romana Provinciae Lyciae. Lykia Eyaleti Roma Yolları. İstanbul: Yayın Dünyamız.
  • Kalynda ile ilgili segmentler: GZR 11 (Telmessos'tan Kalynda'ya 184 stadia) ve GZR 13 (Kalynda'dan Oktapolis'in Lyrnai'ına 96 stadia). Ayrıca Kaunos bağlantısı (GZR 12).
  • İngilizce açık erişim çevirisi: Kiesling, B., ToposText https://topostext.org/work/805

Opramoas Yazıtı, Rhodiapolis.

  • Yazıtın geleneksel baskı referansı: Tituli Asiae Minoris II.3 (Kalinka, E. ed. 1944. Vienna: Akademie der Wissenschaften), no. 905.
  • Paralel yayını: Inscriptiones Graecae ad Res Romanas Pertinentes III (Cagnat, R. vd. edd. 1906. Paris), no. 739.
  • Modern kritik baskı (zorunlu referans): Kokkinia, C. 2000. Die Opramoas-Inschrift von Rhodiapolis: Euergetismus und soziale Elite in Lykien (Antiquitas Reihe III, Band 40). Bonn: Habelt.
  • MS 141 depremi tarihlendirmesi: Kokkinia 2000, s. 213–224.
  • Kalynda bu yazıtta Opramoas'ın yardım ettiği kentler arasında anılır.

Attika Tribüt Listeleri (MÖ 5. yy, Kalynda 1 talent).

  • Kritik baskı: Inscriptiones Graecae I³ (edd. Lewis, D. M. & Jeffery, L. H. 1981. Berlin: De Gruyter), fasc. 1, nos. 259–291.
  • Geleneksel referans: Meritt, B. D., Wade-Gery, H. T. & McGregor, M. F. 1939–1953. The Athenian Tribute Lists (4 vols.). Cambridge, MA & Princeton.

Delphoi Theorodokhoi Yazıtı (MÖ ~230, Kalynda bağımsız polis olarak).

  • İlk baskı: Plassart, A. 1921. "Inscriptions de Delphes, la liste des Théorodoques." Bulletin de Correspondance Hellénique 45: 1–85.
  • İngilizce açık erişim çevirisi: Kiesling, B., ToposText https://topostext.org/work/127

Kaunos yazıtları (Καλυνδεύς ethnikon'u; Helenistik–Roma dönemi).

  • Kritik baskı: Marek, C. 2006. Die Inschriften von Kaunos (Vestigia 55). München: C. H. Beck.
  • Bean, G. E. 1953. "Notes and Inscriptions from Caunus." Journal of Hellenic Studies 73: 10–35.

Kalyndalı kişiler için kent-dışı epigrafik tanıklar (Eretria, Latmos Herakleiası, Thespiai, Lydai).

  • Sistematik derleme ve yorum: van Bremen, R. 2013 (aşağıda, D bölümünde).
  • Lydai aristokrat aileleri: TAM II.1 (Kalinka, E. ed. 1920) ve II.2 (1930).

Asar Tepe kazı yazıtları (2022–2024).

  • Arsinoe II Philadelphos adak steli: Öntürk 2025 (aşağıda, D bölümünde).

C. Antik birincil papirolojik kaynaklar

Zenon Arşivi (MÖ 261–229, Mısır Philadelphia).

  • Ana yayın serisi: Edgar, C. C. (ed.) 1925–1940. Zenon Papyri (5 vols., Catalogue général des antiquités égyptiennes du Musée du Caire, nos. 59001–59800, 79001–79007). Cairo: Imprimerie de l'Institut français d'archéologie orientale.
  • Ek seriler: P.Col.Zen., P.Lond. VII, P.Mich.Zen., P.Ryl. IV, PSI IV–V.
  • Kanonik rehber: Pestman, P. W. 1980. A Guide to the Zenon Archive (Papyrologica Lugduno-Batava 21). Leiden: Brill.
  • Arşiv kaydı: Trismegistos Archive ID 256, https://www.trismegistos.org/archive/256
  • Kalynda ve Kipranda için kilit metin: P.Cair.Zen. III 59341. Açık erişim: https://papyri.info/ddbdp/p.cair.zen;3;59341

D. Modern akademik yayınlar — Kalynda'ya doğrudan odaklı

  • Onur, F. 2023. "Likya-Karya Sınırında Kalinda: Tarihi ve Coğrafi Bir Değerlendirme." Cedrus 11: 183–213. DOI: 10.13113/CEDRUS.202309. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cedrus/issue/78147/1266886. Kalynda'nın tüm antik yazılı kaynaklarının ve topografyasının en güncel sentezi.
  • Dündar, E. 2023. "Hellenistic Amphora Stamps from Kalynda." Gephyra 26: 141–161. DOI: 10.37095/gephyra.1362218. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1362218
  • Gerçek, H. 2024. "Rhodian Influence at Kalynda during the Hellenistic Period: Analysis of Oil Lamps from Asar Tepe Excavations (Şerefler/Dalaman)." Gephyra 28: 195–206. DOI: 10.37095/gephyra.1430134. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/tr/pub/gephyra/issue/87663/1430134
  • Öntürk, M. 2025. "A New Votive Stele Fragment Dedicated to Arsinoe II Philadelphos from Asar Tepe (Dalaman, Muğla)." Gephyra 29: 137–142. DOI: 10.37095/gephyra.1615700. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1615700
  • Tatar, Ö. 2025. "The Coinage of Kalynda." Gephyra 29: 27–49. DOI: 10.37095/gephyra.1540405. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1540405
  • Onur, F. & Koçak, M. 2025 (baskıda). "Kalinda Kazısı (2022–2023)." In Muğla Arkeolojik Kazı ve Araştırmalar Sempozyumu Bildiri Kitabı.
  • Tatar, Ö. (baskıda). "Kalinda Kurtarma Kazılarında Ele Geçen Sikkeler." Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  • van Bremen, R. 2013. "From Aphrodisias to Alexandria with Agroitas and Agreophon (via Hippoukome, Kalynda and Kaunos)." In R. Parker (ed.), Personal Names in Ancient Anatolia (Proceedings of the British Academy 191). Oxford: Oxford University Press & British Academy, 145–173.

E. Modern akademik yayınlar — Kalynda'yı içeren bölgesel monograflar

  • Tietz, W. 2003. Der Golf von Fethiye: Politische, ethnische und kulturelle Strukturen einer Grenzregion vom Beginn der nachweisbaren Besiedlung bis in die römische Kaiserzeit (Antiquitas Reihe 1, Band 50). Bonn: Dr. Rudolf Habelt. Kalynda: s. 86–90 ve 201–230. Kalynda üzerine en kapsamlı Almanca monografi.
  • Lohmann, H. 1999. "Zwischen Kaunos und Telmessos. Reisenotizen aus dem karisch-lykischen Grenzgebiet." Orbis Terrarum 5: 43–83. Kalynda: s. 54–60.
  • Hellenkemper, H. & Hild, F. 2004. Tabula Imperii Byzantini 8: Lykien und Pamphylien (2 vols.). Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
  • Şahin, S. 2014. (bkz. B bölümü, Stadiasmus Patarensis)
  • Onur, F. & Tekoğlu, Ş. R. 2020. "The Ancient Routes and New Lycian Inscriptions around Fethiye." Gephyra 19: 1–32. DOI: 10.37095/gephyra.665693. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/issue/52437/665693

F. Nümismatik referans çalışmaları

  • Head, B. V. 1911. Historia Numorum: A Manual of Greek Numismatics (2nd ed.). Oxford: Clarendon Press. (Kalynda: s. 629)
  • Hill, G. F. 1897. A Catalogue of Greek Coins in the British Museum: Lycia, Pamphylia, and Pisidia. London: British Museum.
  • Imhoof-Blumer, F. 1895–1902. Kleinasiatische Münzen (2 vols.). Wien.
  • Troxell, H. A. 1982. The Coinage of the Lycian League (Numismatic Notes and Monographs 162). New York: American Numismatic Society.
  • Ashton, R. H. J. 2006. "The Beginning of Bronze Coinage in Karia and Lykia." Numismatic Chronicle 166: 1–14.
  • Tatar, Ö. 2025 — en güncel sentez (D bölümüne bkz).

G. 20. yüzyıl saha araştırma tarihi

  • Bean, G. E. 1953. "Notes and Inscriptions from Caunus." Journal of Hellenic Studies 73: 10–35. (Kalynda: s. 25–26, dipnot 82.) JSTOR erişimi.
  • Bean, G. E. 1976. "Kalynda." In R. Stillwell & W. L. Macdonald (edd.), Princeton Encyclopedia of Classical Sites (PECS). Princeton: Princeton University Press, s. 434. Dijital yeniden yayın: Perseus.
  • Bean, G. E. 1978. Lycian Turkey: An Archaeological Guide. London: Ernest Benn, s. 33–35.
  • Roos, P. 1969. "Topographical and Other Notes on South-Eastern Caria." Opuscula Atheniensia 9: 59–93. (Kalynda: s. 72–74.)
  • Zgusta, L. 1984. Kleinasiatische Ortsnamen (Beiträge zur Namenforschung, N.F. Beiheft 21). Heidelberg: Carl Winter. (Kalinda yer adı filolojisi.)

H. 19. yüzyıl Batılı seyahat edebiyatı (Kalynda'nın modern yeniden keşfi)

  • Fellows, C. 1841. An Account of Discoveries in Lycia: Being a Journal Kept During a Second Excursion in Asia Minor. London: John Murray. (Açık erişim: archive.org, Google Books.)
  • Hoskyn, R. 1842. "Narrative of a Survey of Part of the South Coast of Asia Minor 1840–1." Journal of the Royal Geographical Society of London 12: 143–161. (Kalynda araması: s. 145.)
  • Spratt, T. A. B. & Forbes, E. 1847. Travels in Lycia, Milyas, and the Cibyratis (2 vols.). London: John Van Voorst.
  • Ross, L. 1850. Kleinasien und Deutschland. Reisebriefe und Aufsätze mit Bezugnahme auf die Möglichkeit Deutscher Niederlassungen in Kleinasien. Halle. (Kalinda rivayeti: s. 79.)
  • Collignon, M. & Duchesne, L. 1877. "Rapport sur un voyage archéologique en Asie Mineure." Bulletin de Correspondance Hellénique 1: 361–376.
  • Smith, W. (ed.) 1854–1857. A Dictionary of Greek and Roman Geography (2 vols.). London: John Murray. s.v. "Calynda." Açık erişim: Perseus.
  • Arkwright, W. 1895. "The Frontier of Lycia and Caria." Journal of Hellenic Studies 15: 93–99. (Gilbert Davies'in notlarını yayımlar.)
  • Cousin, G. 1900. "Voyage en Carie." Bulletin de Correspondance Hellénique 24: 24–69.

I. Referans ansiklopedi maddeleri

J. Dijital veritabanları ve kurumsal koleksiyonlar

Dipnotlar

Her dipnotta önce birincil kaynak (kritik baskı / özgün yazıt / özgün papirüs / hakemli akademik yayın) verilir; mümkünse erişilebilir açık-link olarak ikinci satırda dijital yeniden yayın gösterilir. Aggregator, blog ve popüler siteler ayrı olarak işaretlenmiştir.

Son söz

Bu sayfa, Kalynda hakkında günümüze ulaşmış her türden birincil ve ikincil kaynağın sistematik bir derlemesidir. 2022 sonunda başlayan bilimsel kazılar hâlâ sürmektedir ve her yıl yeni bulgular hem kent tarihini hem Dalaman bölgesinin antik hafızasını zenginleştirmektedir. Muğla Guide olarak bu sayfayı yeni yayınlarla ve saha bulgularıyla güncel tutmayı sürdüreceğiz.

Son güncelleme: 18 Nisan 2026.

İçerik sorumlusu: Muğla Guide Editörü. Akademik hata veya ekleme önerileri için iletişim.

Kapak görseli atıfları: (kazı fotoğrafları Fethiye Müze Müdürlüğü ve Akdeniz Üniversitesi kazı arşivi; yayınlamadan önce kullanım izni alınmalıdır).

Footnotes

  1. Birincil: Onur, F. 2023. "Likya-Karya Sınırında Kalinda: Tarihi ve Coğrafi Bir Değerlendirme." Cedrus 11: 183–213. Hakemli makale; kazı bilimsel danışmanının kaleminden. Açık erişim (DergiPark): https://dergipark.org.tr/tr/pub/cedrus/issue/78147/1266886. Yazar kopyası (Zenodo): https://zenodo.org/records/8068017. ↩ ↩2 ↩3

  2. Kurumsal birincil: Akdeniz Üniversitesi Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü'nün resmî Kalinda Kazı tanıtım sayfası, Prof. Dr. Fatih Onur tarafından derlenmiştir. https://edkb.akdeniz.edu.tr/tr/kalinda-7289. Sayfa, tüm Kalinda'ya ait antik kaynakları — Herodotos, Strabon, Ptolemaios, Polybios, Plinius, Stephanos Byzantios, Yalburt yazıtı, P.Cair.Zen. III 59341, Stadiasmus Patarensis, Opramoas yazıtı — dipnotlayarak özetler. Bu belgede her birine ayrı birincil referans verilmiştir. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23 ↩24 ↩25 ↩26 ↩27 ↩28 ↩29 ↩30 ↩31 ↩32 ↩33

  3. Birincil akademik kaynak: Bean, G. E. 1976. "Kalynda." In R. Stillwell & W. L. Macdonald (edd.), Princeton Encyclopedia of Classical Sites (PECS). Princeton: Princeton University Press, s. 434. Dijital yeniden yayın: ToposText, https://topostext.org/place/367288UKal. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Birincil röportaj: Anadolu Ajansı, "Muğla'da Kalinda Antik Kenti'ndeki kazılar sürüyor." 26 Eylül 2023. Röportajın konusu: kazı alan sorumlusu arkeolog Aygün Şerment ve Dalaman Belediye Başkanı Muhammet Karakuş. MÖ 7.–6. yy alt kot tarihlendirmesinin ilk halka açık açıklaması. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/muglada-kalinda-antik-kentindeki-kazilar-suruyor/3001054. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Birincil: Strabon, Geographia 14.2.2. Kritik baskı: Radt, S. (ed.) 2002–2011. Strabons Geographika (10 vols.). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht; eski Teubner baskısı: Meineke, A. (ed.) 1877. Loeb: Jones, H. L. 1917–1932, vol. 6. Açık erişim İngilizce: LacusCurtius (Jones Loeb) https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/14B*.html; Perseus (Falconer-Hamilton) https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0239:book%3D14. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Birincil: Ptolemaios, Geographia 5.3 (Kalynda'yı Lykia'ya yerleştirir). Modern kritik baskı: Stückelberger, A. & Grasshoff, G. (edd.) 2006. Klaudios Ptolemaios. Handbuch der Geographie. Basel: Schwabe. Eski baskı: Müller & Fischer 1883–1901 (Didot). Ptolemaios'un Kalynda'yı Lykia'ya, Strabon ve Stephanos'un ise Karya'ya yerleştirmesi, kentin sınır konumunu teyit eder. ↩ ↩2 ↩3

  7. Birincil (Stephanos Byzantios): Billerbeck, M. vd. (edd.) 2006–2017. Stephani Byzantii Ethnica (5 vols., CFHB 43). Berlin: De Gruyter. s.v. Κάλυνδα; alternatif form Κάρυνδα. Eski baskı: Meineke 1849 (archive.org). Titular see kaydı için: Catholic Encyclopedia 1913, "Calynda", New Advent dijital yeniden yayın https://www.newadvent.org/cathen/03204b.htm. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Birincil: Tatar, Ö. 2025. "The Coinage of Kalynda." Gephyra 29: 27–49. Hakemli makale. DOI: 10.37095/gephyra.1540405. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1540405. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  9. Birincil: Öntürk, M. 2025. "A New Votive Stele Fragment Dedicated to Arsinoe II Philadelphos from Asar Tepe (Dalaman, Muğla)." Gephyra 29: 137–142. Hakemli makale; yeni keşfedilen yazıtın editio princeps'i. DOI: 10.37095/gephyra.1615700. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1615700. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  10. Birincil: Onur 2023; kazı yapısı ve epistemolojik çerçeve. Tam bibliyografik künye için bkz. 1. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Secondary — ticari turizm rehberi: Gezinomi editoryal içerik, "Dalaman Gezinizde Uğramanız Gereken Tarihi Yerler." Akademik değer taşımaz; yalnızca pratik ziyaret bilgisi (giriş ücretsiz, ulaşım tarifi) için atıf yapılmıştır. https://www.gezinomi.com/gezi-rehberi/dalaman-gezinizde-ugramaniz-gereken-tarihi-yerler.html. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Birincil yazıt: Stadiasmus Patarensis (MS 46). Kritik baskı ve ayrıntılı künye için bkz. 16. ↩

  13. Bölgesel tanıtım sitesi (secondary): Dünya Kenti Muğla, Dalaman tanıtım sayfası. Kaynaklar burada sentezlenmiş olup birincil veriler için kendi akademik dipnotlarına başvurulmalıdır. https://dunyakentimugla.org/en/dalaman/. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. Popüler secondary: Karia Yolu blog (WordPress). Akademik değeri sınırlı; yalnızca popüler görsel/saha izlenimleri için referans verilmiştir. Sikkelerdeki "Zeus/kartal" iddiası bu blogda yer alır ve Tatar 2025 tarafından akademik olarak güncel ikonografi ile değiştirilmiştir (bkz. 8). https://kariayolu.wordpress.com/karya-kentleri/j-k-l/kalynda/. ↩ ↩2

  15. Kurumsal secondary: Dalaman Belediyesi resmî sitesi — ziyaret bilgisi ve yerel tanıtım. https://dalaman.bel.tr/tarihi-merkezler/detay/kalynda-antik-kenti/27. Akademik veri için kullanılmamalıdır. ↩

  16. Birincil yazıt: Stadiasmus Patarensis, Patara'da 1993'te keşfedilen MS 46 tarihli Roma anıtı (Antalya Müzesi). Kritik baskılar: Şahin, S. & Adak, M. 2007. Stadiasmus Patarensis: Itinera Romana Provinciae Lyciae (Monographien zu Gephyra 1). İstanbul: Ege Yayınları. Şahin, S. 2014. Stadiasmus Patarensis. Lykia Eyaleti Roma Yolları. İstanbul: Yayın Dünyamız. Kalynda segmentleri: GZR 11 (Telmessos→Kalynda 184 stadia), GZR 13 (Kalynda→Lyrnai 96 stadia). Açık erişim İngilizce çeviri: Kiesling, B., ToposText, https://topostext.org/work/805. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Birincil: Şahin, S. 2014. Stadiasmus Patarensis. Itinera Romana Provinciae Lyciae. Lykia Eyaleti Roma Yolları. İstanbul: Yayın Dünyamız. Kalynda: s. 169, 176–183, 180 dn. 278. İnlice Asarı alternatif lokalizasyonunun güncel savunması. Tam metin yazar kopyası: https://www.academia.edu/1292446/. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. Birincil: Onur, F. & Tekoğlu, Ş. R. 2020. "The Ancient Routes and New Lycian Inscriptions around Fethiye." Gephyra 19: 1–32. DOI: 10.37095/gephyra.665693. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/issue/52437/665693; yazar kopyası: https://www.academia.edu/49012661/. Şahin 2014'ün İnlice lokalizasyonuna karşı argüman barındırır. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  19. Birincil: Herodotos, Historiai 8.87–88 (Salamis'te Damasithymos); ayrıca 7.99 (Artemisia'nın kuvvetleri). Kritik baskı ve çeviri bilgileri için bkz. 25. Açık erişim: https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=8:chapter=87. ↩ ↩2

  20. Referans ansiklopedi (secondary): Encyclopaedia Iranica, s.v. "Artemisia." Wolfgang J. Gawantka, Viyana. Herodotos 7.99 ve 8.87 pasajlarının akademik değerlendirmesi ve Artemisia bibliyografyası. https://www.iranicaonline.org/articles/artemisia-queen-of-caria-see-caria-achaemenid-province/. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Birincil papirolojik külliyat: Zenon Arşivi. Ana yayını: Edgar, C. C. 1925–1940. Zenon Papyri (5 vols.). Cairo. Arşiv rehberi: Pestman, P. W. 1980. A Guide to the Zenon Archive (P.L.Bat. 21). Leiden: Brill. Arşiv genel sayfası: Trismegistos Arşiv ID 256 https://www.trismegistos.org/archive/256. Kalynda ve Kipranda için kilit papirüs: P.Cair.Zen. III 59341. Açık erişim: https://papyri.info/ddbdp/p.cair.zen;3;59341. Zenon'un kendisinin Kaunoslu olması: Clarysse, W. & Vandorpe, K. 1995. Zénon, un homme d'affaires grec à l'ombre des pyramides. Leuven. ↩ ↩2

  22. Birincil: Polybios, Historiai 31.5 (eski numaralandırmada 31.17). Kritik Yunanca baskı: Büttner-Wobst, T. (ed.) 1889–1905. Polybii Historiae (5 vols., Teubner). Loeb: Paton, W. R. (trans.) 1922–1927 (6 vols., LCL 128, 137, 138, 159, 160, 161); revizyon: Walbank, F. W. & Habicht, C. 2010–2012. Açık erişim İngilizce: LacusCurtius (Paton/Loeb) https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/31*.html. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  23. Birincil yazıt: Tituli Asiae Minoris II.3 no. 905 (Kalinka, E. ed. 1944. Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften). Paralel yayın: IGR III 739 (Cagnat 1906). Zorunlu modern kritik baskı: Kokkinia, C. 2000. Die Opramoas-Inschrift von Rhodiapolis: Euergetismus und soziale Elite in Lykien (Antiquitas III.40). Bonn: Habelt. MS 141 depremi tarihlendirmesi: Kokkinia 2000, s. 213–224. Orijinal yazıt Rhodiapolis'te (Kumluca, Antalya) in situ. ↩ ↩2

  24. Aggregator (secondary): Wikipedia, "Calynda" maddesi. Akademik referans olarak kullanılmamalıdır; içerdiği bilgilerin kaynakları bu belgede ayrı birincil dipnotlarda izlenmektedir. Piskopos Leontios ve MS 458 mektubu için birincil: ACO (Acta Conciliorum Oecumenicorum) II.5 (Schwartz, E. ed. 1936. Berlin). https://en.wikipedia.org/wiki/Calynda. ↩ ↩2 ↩3

  25. Birincil: Herodotos, Historiai 1.172. Kritik Yunanca baskı: Hude, C. (ed.) 1927. Herodoti Historiae, 3rd ed. (2 vols., Oxford Classical Texts). Oxford: Clarendon Press. Alternatif kritik baskı: Rosén, H. B. 1987–1997 (Teubner). Loeb çevirisi: Godley, A. D. 1920–1925 (4 vols., LCL 117–120). Açık erişim: Perseus https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=1:chapter=172. ↩ ↩2 ↩3

  26. Derleyici referans (secondary): Smith, W. (ed.) 1854–1857. A Dictionary of Greek and Roman Geography, s.v. "Calynda." London: John Murray. Plinius NH 5.28 referansı ve Strabon el yazmalarındaki "Calymna" kopyacı hatası burada tartışılır. Birincil kaynaklar (Smith'in atıfları): Plinius, NH 5.28 (kritik baskı Mayhoff Teubner 1892–1909; Loeb Rackham 1942, vol. 2); Strabon 14.2.2 (bkz. 5); Ptolemaios 5.3 (bkz. 6); Herodotos 1.172 (bkz. 25); Polybios 31.17 (bkz. 22). Açık erişim: Perseus https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry%3Dcalynda-geo. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  27. Birincil metin açık erişim çevirisi (secondary yayın, primary metin): Diotima: Materials for the Study of Women and Gender in the Ancient World. Herodotos 7.99 ve 8.87–88 pasajlarının İngilizce çevirisi ve akademik yorumu. https://diotima-doctafemina.org/translations/greek/artemisia-in-herodotus/. Çeviri Loeb temelli olup birincil metnin erişimi için uygundur. ↩

  28. Popüler secondary: Archeotravelers editoryal içeriği. Birincil kaynak değil; yalnızca Salamis hadisesinin popüler bir anlatımı için referanstır. https://www.archeotravelers.com/en/2020/06/16/artemisia-i-of-caria/. Akademik kullanımda 19 ve 20 tercih edilmelidir. ↩

  29. Birincil metin açık erişim çevirisi (akademik blog): Harland, P. A., York University. Strabon 14.2.2 pasajının İngilizce çevirisi ve yorumu. Çeviri Loeb temellidir. https://www.philipharland.com/Blog/2023/10/carians-strabo-on-long-term-carian-interactions-with-greeks-and-on-barbarizing-early-first-century-ce/. ↩

  30. Kurumsal popüler (secondary): British Library, Medieval Manuscripts Blog, "The archive of Zenon" (16 Kasım 2021). Zenon koleksiyonunun kurumsal tanıtımı için; akademik veri için Edgar 1925–1940 ve Pestman 1980 tercih edilmelidir. https://blogs.bl.uk/digitisedmanuscripts/2021/11/the-archive-of-zenon.html. ↩

  31. Birincil akademik: Dündar, E. 2023. "Hellenistic Amphora Stamps from Kalynda." Gephyra 26: 141–161. 2022–2023 kazı sezonlarında bulunan 26 amphora mührünün editio princeps'i. DOI: 10.37095/gephyra.1362218. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/gephyra/article/1362218. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  32. Birincil akademik: Gerçek, H. 2024. "Rhodian Influence at Kalynda during the Hellenistic Period: Analysis of Oil Lamps from Asar Tepe Excavations (Şerefler/Dalaman)." Gephyra 28: 195–206. DOI: 10.37095/gephyra.1430134. Açık erişim: https://dergipark.org.tr/tr/pub/gephyra/issue/87663/1430134. ↩ ↩2 ↩3

  33. Akademik aggregator (secondary): Judaism and Rome Project, "Antoninus Pius, Opramoas, and Lycia." Kokkinia 2000'in özeti ve MS 141 tarihlendirmesi hakkında yorum. Birincil çalışma için Kokkinia 2000 (bkz. 23) tercih edilmelidir. https://www.judaism-and-rome.org/antoninus-pius-opramoas-and-lycia. ↩

  34. Birincil akademik: Bean, G. E. 1953. "Notes and Inscriptions from Caunus." Journal of Hellenic Studies 73: 10–35. Kalynda gözlemleri: s. 25–26, dipnot 82. Bean'in 1946 ve 1950 saha ziyaretlerinin ilk bilimsel raporu. JSTOR DOI: 10.2307/628235. ↩ ↩2

  35. Kurumsal birincil koleksiyon: British Museum Online Collection, "Calynda" yer sorgusu. Kalynda bronz sikkelerinin katalog kayıtları; her sikke için ayrı museum accession number. https://www.britishmuseum.org/collection/search?place=Calynda. Akademik nümismatik yorum için Head 1911, Hill 1897 ve Tatar 2025 (bkz. F bölümü) temel alınmalıdır. ↩

  36. Birincil akademik: Lohmann, H. 1999. "Zwischen Kaunos und Telmessos. Reisenotizen aus dem karisch-lykischen Grenzgebiet." Orbis Terrarum 5: 43–83. Kalynda: s. 54–60. Asar Tepe'nin detaylı topografik tanımı. ↩

  37. Birincil akademik monografi: Tietz, W. 2003. Der Golf von Fethiye: Politische, ethnische und kulturelle Strukturen einer Grenzregion vom Beginn der nachweisbaren Besiedlung bis in die römische Kaiserzeit (Antiquitas Reihe 1, Band 50). Bonn: Dr. Rudolf Habelt. Kalynda için en kapsamlı Almanca çalışma; s. 86–90 (sikkeler), 201–230 (antik kaynaklar ve yazıtlar). Tübingen Üniversitesi doktora tezi temelli. ↩

  38. Popüler secondary: Archaeology Magazine Archive, Sapieha, N. "Turkey's Lycian Coast." Kaunos'un Helenistik-Roma tarihçesi için popüler özet. Akademik kullanımda Marek 2006 (Die Inschriften von Kaunos) tercih edilmelidir. https://archive.archaeology.org/online/features/sapieha/turkey/turkey1.html. ↩